Het maken van keuzes begint vaak met de vraag: “Wie pakt het op”? Bij directe schade en indirecte schade door bijzondere, risicovolle en/of maatschappelijk gevoelige kwesties moet je als bestuursorgaan zelf de regie nemen.
Hoofdregels
Voor elke ruimtelijke afwijking van het vigerende regime is het verstandig vooraf onderzoek te laten doen naar het risico op nadeelcompensatie, maar wie neemt daartoe het initiatief? Bij directe schade (als bestaande rechten van een eigenaar worden beperkt) moet het bestuursorgaan de risicoanalyse laten uitvoeren. Hetzelfde geldt voor indirecte schade (schade door activiteiten in de omgeving) van projecten met een publieke verantwoordelijkheid. Wees als bestuursorgaan extra alert te zijn bij projecten die maatschappelijk gevoelig liggen en reuring kunnen veroorzaken. Bij de komst van bijvoorbeeld een windpark, een milieustraat, een opvanglocatie voor daklozen of nieuwe infrastructuur, wordt het nut van de voorziening vaak wel gesteund, maar willen bewoners geen risico op overlast in hun eigen omgeving (zogenaamde NIMBY-projecten). In dat geval is het verstandig zelf het voortouw te nemen en de regie te houden.
Opkomend fenomeen: hybride schade
Een recentelijk steeds vaker voorkomend fenomeen is “hybride schade”, zijn de “indirecte schade met directe trekken”. In de jurisprudentie heeft deze vorm van schade recentelijk aandacht gekregen in de uitspraak ABRvS 17 december 2025, ECLI:NL:RVS:2025:6179, Someren, waarin het ging om de komst van een vogelasiel op circa 1,1 km van een opfok- en vermeerderingsbedrijf in pluimvee. De exploitant stelde schade te ondervinden door de kennisgeving van opfokorganisaties dat zij vanwege de nabijheid van het vogelasiel en de daarbij behorende risico’s op verspreiding van dierziektes, geen kuikens (meer) zullen plaatsen op het pluimveebedrijf.
Beoordeling hybride schade blijkt lastig
De rechtbank oordeelde in essentie dat het niet redelijk was dat appellant met lege handen zou achterblijven en geen enkele aanspraak kon maken op een tegemoetkoming. Het vogelasiel had volgens de rechtbank op zijn minst een risico geschapen en dit risico heeft zich vervolgens verwezenlijkt. De Afdeling ging hier niet in mee en oordeelde dat het college terecht geen rekening had gehouden met de vrees van de opfokorganisaties voor dierziektes in het pluimveebedrijf als gevolg van de aanwezigheid van het vogelasiel op een hemelsbrede afstand van ruim een kilometer. Die vrees kon op de peildatum namelijk niet door wetenschappelijke gegevens en/of richtlijnen van overheidswege worden onderbouwd.
Hybride schade: laat het als bestuursorgaan zelf inzichtelijk maken
De rechtsgang van de zaak in Someren toont aan dat de beoordeling van hybride schade complex en soms slecht voorspelbaar is, waardoor het zich niet goed leent om dit over te laten aan de initiatiefnemer. De risico’s en de valkuilen zijn behoorlijk groot: niet alleen voor de initiatiefnemer, maar ook voor het bestuursorgaan. In het geval “Someren” liep het voor de gemeente uiteindelijk goed af, maar dat is geen garantie dat dit bij andere projecten ook het geval is. Niet voor niets adviseren wij bestuursorganen in onze laatste blog met bijbehorend stroomschema om in deze gevallen zelf het initiatief te nemen bij het inschatten van de risico’s.
SAOZ adviseert
SAOZ adviseert u over onder meer hybride schade graag in de vorm van een risicoanalyse nadeelcompensatie of door middel van een second opinion / contra-expertise. SAOZ wordt ook steeds vaker gevraagd om al tijdens de planvorming mee te denken, scenario’s te duiden en de route te bepalen. In een tijd waarin bijna iedere vierkante meter onderwerp van discussie is, wordt die vroege betrokkenheid alleen maar belangrijker.
Meer weten?! Neem dan contact op met Yvonne de Looij.
