Een gemeente neemt dagelijks besluiten die de leefomgeving veranderen. Een nieuw omgevingsplan, een infrastructuurproject, een bestemmingswijziging — het hoort bij de taak. Maar soms heeft zo’n besluit een keerzijde: een burger of ondernemer die stelt dat hij er financieel op achteruit is gegaan en compensatie eist. Op dat moment begint een procedure waarbij niet alleen de inhoudelijke beoordeling telt, maar ook de manier waarop de gemeente die beoordeling organiseert. Want juist dáár gaat het in de praktijk regelmatig mis.
Wat is nadeelcompensatie onder de Omgevingswet?
Nadeelcompensatie is de vergoeding van onevenredige schade die een burger of ondernemer lijdt als gevolg van een rechtmatig overheidsbesluit — in dit geval een wijziging van het omgevingsplan. Tot 1 januari 2024 heette dit planschade en was het geregeld in de Wet ruimtelijke ordening (Wro). Onder de Omgevingswet is nadeelcompensatie opgenomen in afdeling 15.1 (artikel 15.1 e.v.). De inhoudelijke beoordeling vertoont grote overeenkomsten met het oude planschaderecht, maar er zijn wezenlijke verschillen — met name in de hoogte van het normaal maatschappelijk risico, dat standaard op 4% is gesteld.
De procedure in zeven stappen
- Ontvangst en registratie — de gemeente ontvangt het verzoek en controleert of aan de voorwaarden (zoals het behandelingsrecht) is voldaan.
- Beoordeling ontvankelijkheid — is het verzoek tijdig ingediend? De verjaringstermijn bedraagt vijf jaar na het onherroepelijk worden van de schadeoorzaak. Dit beoordeelt u als eerste.
- Inschakelen onafhankelijk adviseur — op grond van artikel 15.3 Omgevingswet bent u verplicht een onafhankelijke adviseur aan te wijzen, tenzij sprake is van een kennelijk ongegronde aanvraag.
- Planologische vergelijking — de adviseur die u heeft aangewezen vergelijkt de oude en nieuwe planologische situatie en beoordeelt of sprake is van een planologisch nadeliger situatie.
- Taxatie — bij vastgesteld planologisch nadeel wordt de schade getaxeerd op basis van de waardevermindering van de onroerende zaak of de inkomensschade.
- Conceptadvies en hoor en wederhoor — alle betrokken partijen (aanvrager, gemeente, eventueel initiatiefnemer) krijgen de gelegenheid te reageren.
- Definitief besluit — u neemt als college van burgemeester en wethouders een besluit op basis van het definitieve advies. Tegen dit besluit staat bezwaar en beroep open.
Oud recht of nieuw recht — wat geldt voor uw situatie?
| Wro (planschade) | Omgevingswet (nadeelcompensatie) |
|---|---|
| Schadeoorzaak vóór 1 januari 2024 | Schadeoorzaak ná 1 januari 2024 |
| Normaal maatschappelijk risico: minimaal 2% | Normaal maatschappelijk risico: standaard 4% |
| Grondslag: artikel 6.1 Wro | Grondslag: artikel 15.1 Omgevingswet |
| Behandelingsrecht: vast te stellen via gemeentelijke verordening | Behandelingsrecht: vast te stellen via gemeentelijke verordening |
Veelgestelde vragen
Moet onze gemeente altijd een extern adviseur inschakelen?
Ja, tenzij het verzoek kennelijk ongegrond is. Een medewerker in dienst van de gemeente voldoet niet aan het onafhankelijkheidsvereiste van artikel 15.3 Omgevingswet.
Kunnen wij de advieskosten verhalen op de initiatiefnemer?
Ja, via een verhaalsovereenkomst met de initiatiefnemer. SAOZ adviseert u ook over de formulering hiervan voorafgaand aan de vaststelling van het omgevingsplan.
Hoe lang duurt een nadeelcompensatieprocedure?
In de meeste gevallen zes tot twaalf weken voor het conceptadvies, afhankelijk van de complexiteit. Bij eenvoudige gevallen kan dat korter zijn.
Wat als de aanvrager het niet eens is met ons besluit?
Alle partijen hebben de mogelijkheid van bezwaar, beroep en eventueel hoger beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. SAOZ ondersteunt gemeenten ook in deze fase.
Bij SAOZ begeleiden wij gemeenten door het volledige traject — van de eerste beoordeling van een ingekomen verzoek tot en met de ondersteuning bij bezwaar en beroep. Neem contact op voor een vrijblijvend gesprek over uw situatie.
