Een gemeente neemt dagelijks besluiten die de leefomgeving veranderen. Een nieuw omgevingsplan, een infrastructuurproject, een bestemmingswijziging — het hoort bij de taak. Maar soms heeft zo’n besluit een keerzijde: een burger of ondernemer die stelt dat hij er financieel op achteruit is gegaan en compensatie eist. Op dat moment begint een procedure waarbij niet alleen de inhoudelijke beoordeling telt, maar ook de manier waarop de gemeente die beoordeling organiseert. Een zorgvuldige voorbereiding vergroot de kans dat het besluit standhoudt.
Wat is nadeelcompensatie onder de Omgevingswet?
Nadeelcompensatie is de vergoeding van onevenredige schade die een burger of ondernemer lijdt als gevolg van een rechtmatig overheidsbesluit, zoals het verlenen van een omgevingsvergunning of een wijziging van het omgevingsplan. Tot 1 januari 2024 heette dit planschade en was het geregeld in de Wet ruimtelijke ordening (Wro). Onder de Omgevingswet is nadeelcompensatie geregeld in afdeling 15.1 (artikel 15.1 e.v.) en titel 4.5 Awb. De inhoudelijke beoordeling vertoont grote overeenkomsten met het oude planschaderecht, maar er zijn wezenlijke verschillen. Zo is het normaal maatschappelijk risico voor waardedaling bij indirecte schade een vast forfait van 4% (artikel 15.7).
De procedure in zeven stappen
- Ontvangst en registratie — de gemeente ontvangt het verzoek en controleert of aan de voorwaarden (zoals het behandelingsrecht) is voldaan.
- Beoordeling ontvankelijkheid — is het verzoek tijdig ingediend? Dit beoordeelt u als eerste.
- Onafhankelijk adviseur aanwijzen — u bent hiertoe niet wettelijk verplicht, maar gelet op de vereiste deskundigheid is het vaak nodig. Bij een kennelijk ongegrond verzoek kunt u zelf beslissen.
- Planologische vergelijking — de adviseur die u heeft aangewezen neemt de situatie op, hoort de partijen en beoordeelt het verzoek.
- Taxatie — bij vastgesteld planologisch nadeel wordt de schade getaxeerd op basis van de waardevermindering van de onroerende zaak of de inkomensschade.
- Conceptadvies en hoor en wederhoor — alle betrokken partijen (aanvrager, gemeente, eventueel initiatiefnemer) krijgen de gelegenheid te reageren.
- Definitief besluit — u neemt als college van burgemeester en wethouders een besluit op basis van het definitieve advies. Tegen dit besluit staat bezwaar en beroep open.
Oud recht of nieuw recht — wat geldt voor uw situatie?
| Wro (planschade) | Omgevingswet (nadeelcompensatie) |
|---|---|
| Besluit voorbereid en genomen vóór 1 januari 2024, of al in procedure vóór de Omgevingswet | Besluit voorbereid en genomen ná 1 januari 2024 |
| Normaal maatschappelijk risico: minimaal 2% | Normaal maatschappelijk risico: vast forfait van 4% voor waardedaling bij indirecte schade (art. 15.7) |
| Grondslag: artikel 6.1 Wro | Grondslag: artikel 15.1 Omgevingswet |
| Behandelingsrecht: vast te stellen via gemeentelijke verordening | Behandelingsrecht: vast te stellen via gemeentelijke verordening |
Veelgestelde vragen
Moet onze gemeente altijd een extern adviseur inschakelen?
Nee. Er is geen wettelijke verplichting. Gelet op de vereiste deskundigheid is inschakeling van een onafhankelijke deskundige vaak wel nodig. Een medewerker die bij het project betrokken is geweest, is daarvoor minder geschikt.
Kunnen wij de advieskosten verhalen op de initiatiefnemer?
Ja, via een verhaalsovereenkomst met de initiatiefnemer, af te sluiten voordat het besluit wordt vastgesteld (art. 13.3c Omgevingswet). SAOZ adviseert u ook over de formulering hiervan.
Hoe lang duurt een nadeelcompensatieprocedure?
SAOZ hanteert een doorlooptijd van circa 16 weken voor het conceptadvies, maar op dit punt is maatwerk mogelijk.
Wat als de aanvrager het niet eens is met ons besluit?
Tegen het besluit staat bezwaar open bij de gemeente, daarna beroep bij de rechtbank en hoger beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. SAOZ ondersteunt gemeenten ook in deze fase.
Bij SAOZ begeleiden wij gemeenten door het volledige traject — van de eerste beoordeling van een ingekomen verzoek tot en met de ondersteuning bij bezwaar en beroep. Neem contact op voor een vrijblijvend gesprek over uw situatie.
